امروز دوشنبه 15 آذر 1400

واکسن ایرانی کرونا

شنبه 13 دی 1399
5 دقیقه مطالعه
واکسن ایرانی کرونا

مراحل تولید واکسن کرونا و دیگر واکسن ها به چه صورت است؟

بیش از یک سال از شیوع کووید-19 گذشته است و چشم امید همه جهانیان به تولید واکسن کرونا است که بتواند زندگی را به روال عادی برگرداند و پایانی باشد بر صدمات جسمی و روحی خطرناکی که کووید-19 با خود همراه داشته است. اما تولید واکسن به همین سادگی نیست و در زمینه کرونا، سریع ترین روند تولید واکسن را شاهد بوده ایم که خوشبختانه در ایران هم واکسن کرونا در حال تولید و انجام آزمایش های انسانی است. خبر های زیادی در رابطه با واکسن کرونا انتشار یافته است که تعدادی حقیقی و تعدادی مغرضانه به نظر می رسد.

واکسن کرونای ایرانی چگونه تهیه شده است؟ آیا می توان به آن اعتماد کرد؟ فرق واکسن ایرانی و خارجی در چیست؟ این سوال ها امروزه بسیار شنیده می شود و تنها وقتی می توان به آنها جواب داد که اطلاعات کاملی از روند تولید واکسن داشته باشیم. ما در این مقاله می خواهیم برای شما همراهان عزیز مجله پزشکی از مراحل تولید یک واکسن بگوییم و روند تولید واکسن کووید-19 در ایران را بررسی نماییم پس اگر شما هم می خواهید جوابی علمی برای تمامی سوال ها و شبهات بیان شده در این مورد پیدا کنید، ما را تا انتهای مقاله همراهی نمایید.

شاید بهتر باشد به جای بدگویی از فن آوری داخلی، کمی با آن آشنا شویم و بدانیم دانشمندان ما برای به نتیجه رساندن این فرآیند چه راهی را طی می کنند. شنیدن نام یک دانشمند ایرانی در آزمایشگاه های بزرگ دنیا برای ما افتخار است و این درست نیست که به دانشمندان افتخارآفرین داخل کشور با دید منفی نگاه شود چون این بزرگان سالها است که تمام تلاش خود را کرده و توانایی های خود را به اثبات رسانده اند. اگر هم انتقادی است باید بصورت علمی بیان شود نه از روی حدس و گمان و شنیده ها.


واکسن چیست؟

میکروب ها همواره در بدنمان و در محیطی که در آن زندگی می کنیم وجود دارند. افراد مستعد نیز در صورت رو به رویی با آن ها بیمار می شوند و حتی گاهی اوقات منجر به مرگشان می شود. واکسن در این مواقع به کمک ما انسان ها می آید. بدن ما راه های مختلفی برای مقابله با عوامل بیماری زا دارد. پوست، خلط و مواد مخاطی و… همه به عنوان موانع فیزیکی در وهله اول برای جلوگیری از ورود عوامل بیماری زا به بدن کار می کنند. وقتی که بدن ما بر اثر یک ویروس یا باکتری آلوده می شود سیستم دفاعی بدن ما که همان سیستم ایمنی نامیده می شود، تحریک شده و شروع از دفاع کردن می کند.

عامل بیماری زا می تواند یک قارچ، ویروس، باکتری یا انگل باشد که سبب بروز مشکلاتی در بدن انسان می شود. این عوامل بیماری زا از بخش های مختلفی تشکیل شده است که بدن ما متناسب با نوع عامل شروع به دفاع از بدن ما در مقابل بیماری ها می کند. به قسمت منحصر به فرد پاتوژن که سبب تشکیل آنتی بادی ها می شود، آنتی ژن گفته می شود. آنتی بادی های که توسط سیستم ایمنی بدن شما تولید می شوند مهم ترین وظیفه شان محافظت از شما در برابر بیماری ها و عوامل خارجی است. به طور کلی می توان گفت که آنتی بادی ها به عنوان سربازان سیستم دفاعی بدن شما شناخته می شوند. هر آنتی بادی یا سرباز در بدن شما برای شناسایی یک نوع آنتی ژن خاص تربیت شده است.

پس از تولید آنتی بادی های مخصوص آنتی ژن، آن ها در کنار بقیه سیستم ایمنی کار می کنند تا عامل بیماری زا یا آنتی ژن را از بین ببرند و بیماری را متوقف کند. هیچ آنتی ژنی نمی تواند عامل بیماری زای دیگری را از بین ببرد مگر این که آن عامل پسر عمو های بسیار نزدیکی به یکدیگر باشند (بسیار شبیه یکدیگر باشند). اگر بدن بیشتر از یک بار در معرض یک بیماری قرار بگیرد بدن آنتی بادی ها را بسیار سریع تر از قبل ترشح می کنند چون سلول های حافظه آماده پمپاژ آنتی بادی علیه آن آنتی ژن هستند. این به این معنی است که اگر فرد در آینده در معرض عامل بیماری زا خطرناک قرار بگیرد، سیستم ایمنی بدن او می تواند بلافاصله پاسخ دهد و از او در برابر بیماری محافظت کند.


چگونه واکسن کمک می کند

چگونه واکسن کمک می کند؟

واکسن ها حاوی قسمت های ضعیف یا غیر فعال هستند که باعث ایجاد کردن پاسخ در بخش سیستم ایمنی بدن می شوند. واکسن های جدید به خودی خود دارای آنتی ژن هستند. صرف نظر از این که واکسن تزریق شده حاوی آنتی ژن هستند یا نه، به طور کلی واکسن یک نسخه ضعیف شده از یک بیماری خاص است که به بدن تزریق می شود. این نسخه ضعیف شده سبب می شود که سیستم ایمنی بدن به بیماری واکنش نشان بدهد و بدن شروع به آنتی ژن های خاص برای مبارزه آن بیماری می کند. این اولین واکنش به عوامل بیماری زا به طور واقعی است.

بعضی از واکسن ها نیاز به تمدید دوز دارند مثلا هفته ها یا ماه ها بعد دوباره واکسن مورد نظر نیاز به تمدید شدن دارند. در این مورد لازم است که گاهی اوقات تولید آنتی بادی ها به صورت طولانی مدت ادامه داشته باشد تا این روند در تولید سلول های حافظه امکان پذیر شود. به این ترتیب بدن برای مبارزه با ارگانیسم عامل بیماری خاص، آموزش های لازم را دیده است. و در حافظه سلول ثبت شده تا در آینده در صورت مواجهه با بیماری بدن توانایی مقابله با عامل بیماری زا را داشته باشد.


مراحل تولید تا استفاده ی واکسن

بیشتر واکسن ها دهه هاست که مورد استفاده قرار می گیرند، سالانه میلیون ها نفر آنها را با خیال راحت دریافت می کنند. مانند همه ی داروها، هر واکسنی پیش از قرار گرفتن در دستور کار تولید در هر کشور، باید مورد آزمایش گسترده و دقیق قرار گیرد تا از ایمن بودن آن مطمئن شد. هر واکسن در دست تولید ابتدا باید تحت ارزیابی های دقیق قرار گیرد تا مشخص شود از چه آنتی ژنی برای تحریک سیستم ایمنی بدن استفاده شود. این مرحله از آزمایشات روی انسان انجام نمی شود. واکسن آزمایشی ابتدا در حیوانات آزمایش می شود تا ایمنی و پتانسیل آن در جلوگیری از بیماری ارزیابی شود. اگر واکسن پاسخ ایمنی مناسب ایجاد کند، سپس در آزمایشات بالینی انسانی طی سه مرحله آزمایش می شود.

فاز 1 تولید واکسن کرونا

در این مرحله واکسن برای ارزیابی ایمنی، ایجاد پاسخ ایمنی مناسب و تعیین مقدار دوز مناسب به تعداد کمی از افراد داوطلب داده می شود. به طور کلی در این مرحله واکسن روی داوطلبان بزرگسال جوان و سالم آزمایش می شود.

فاز 2 تولید واکسن کرونا

در این مرحله واکسن برای ارزیابی بیشتر ایمنی و توانایی آن در ایجاد پاسخ ایمنی به چند صد نفر داوطلب داده می شود. در این مرحله معمولاً چندین آزمایش برای ارزیابی گروه های سنی مختلف و فرمولاسیون های مختلف واکسن وجود دارد. گروهی که واکسن دریافت نکرده اند معمولاً به عنوان یک گروه مقایسه کننده در این مرحله در نظر گرفته می شوند. این گروه تعیین می کنند که تغییرات به وجود آمده در گروه واکسینه شده ناشی از واکسن است یا به طور تصادفی اتفاق افتاده است.

فاز 3 تولید واکسن کرونا

این واکسن در مرحله ی بعدی به هزاران نفر داوطلب داده می شود- و در مقایسه با گروه مشابه افرادی که واکسن دریافت نکرده اند، اما یک محصول مقایسه ای دریافت کرده اند- تا مشخص شود که آیا در برابر بیماری ای که برای مقابله با آن طراحی شده است مؤثر است یا خیر و ایمنی آن روی گروه بزرگتری از افراد بررسی شود. بیشتر اوقات فاز سوم تولید واکسن در چند کشور و بخش های مختلف آن ها آزمایش می شود تا از عملکرد آن روی گروه های مختلف افراد اطمینان حاصل شود. در طول آزمایشات فاز دو و سه، داوطلبان و دانشمندانی که در حال انجام مطالعات روی این موضوع هستند، نمی دانند که کدام یک از افراد واکسن و کدام یک محصول مقایسه کننده را دریافت کرده اند. علت این است که شاید دانستن این موضوع روی ارزیابی ایمنی و یا اثر بخشی واکسن تأثیرگذار باشد. پس از اتمام آزمایش و نهایی شدن همه نتایج، داوطلبان و دانشمندان آزمایشی مطلع می شوند که چه کسانی واکسن دریافت کرده و چه کسی مقایسه کننده را دریافت کرده است.


فاز نهایی تولید واکسن کرونا


فاز نهایی تولید واکسن کرونا

هنگامی که نتایج همه این آزمایشات بالینی در دسترس باشد ، یک سری مراحل لازم است، از جمله بررسی اثربخشی و ایمنی برای تصویب سیاست های نظارتی و بهداشت عمومی. مقامات هر کشور از نزدیک اطلاعات را بررسی می کنند و تصمیم می گیرند که آیا واکسن برای استفاده مجاز است یا خیر. قبل از اینکه یک واکسن در برنامه ایمن سازی ملی تصویب و وارد شود، باید ثابت شود که در بین جمعیت گسترده ای ایمن و موثر است.

پس از معرفی واکسن ، نظارت بیشتر به روشی مستمر صورت می گیرد. سیستم هایی برای نظارت بر ایمنی و اثربخشی همه واکسن ها وجود دارد. این سیستم دانشمندان را قادر می سازد تا تأثیر واکسن و ایمنی آن را در مدت زمان طولانی در تعداد زیادی از افراد مورد بررسی قرار دهند. این داده ها برای تنظیم سیاست های استفاده از واکسن برای بهینه سازی تأثیر آنها استفاده می شود و همچنین به آنها امکان ارزیابی تأثیر واکسن را در مدت زمان استفاده می دهد. هنگامی که واکسن مورد استفاده قرار می گیرد، باید به طور مداوم کنترل شود تا از ایمن بودن آن اطمینان حاصل شود.


شباهت و تفاوت واکسن ایرانی با مدل خارجی

واکسن کرونایی که ایران چند روز پیش مرحله آزمایش انسانی آن را آغاز کرد، یکی از پنج پروژه ایرانی ساخت واکسن کووید-۱۹ که در فهرست سازمان جهانی بهداشت ثبت شده و روش ساخت آن همانند دو واکسن چینی ساخت شرکت‌های «سینوفارم» و «سینوواک» است. نخستین پروژه ساخت واکسن کرونا در ایران که توسط شرکت داروسازی شفا کلید خورده، با تزریق به سه داوطلب وارد مرحله نخست آزمایش انسانی شد. مطابق اعلام مقام‌های رسمی ایران، این واکسن در صورت سپری کردن موفق سه مرحله آزمایش انسانی اواخر بهار آینده وارد بازار خواهد شد.

این واکسن که از سوی ایران «کُووایران برکت» نامگذاری شده، به نام گروه شفافارمد از سوی سازمان بهداشت جهانی در فهرست واکسن‌های در حال ساخت کرونا که مراحل مطالعه حیوانی و پیش بالینی را می‌گذرانند، ثبت شده است. واکسن کُووایران برکت پس از ارسال مستندات مربوط به مرحله نخست آزمایش انسانی آن وارد فهرست واکسن‌های در حال آزمایش این سازمان خواهد شد. مطابق اطلاعات ثبت شده این واکسن در فهرست سازمان جهانی بهداشت، واکسن مورد آزمایش داروسازی شفا با استفاده از روش ویروس غیرفعال شده تولید شده است.

 در روش سنتی تولید واکسن‌ علیه بیماری‌های ویروسی معمولا از ویروس ضعیف یا کشته شده آن برای تحریک سیستم ایمنی بدن انسان استفاده می‌شود. سپس وقتی بدن برای دفعه بعدی با آن ویروس خاص مواجه می‌شود، پادتن(آنتی‌بادی) خاصی تولید می‌کند، درست شبیه نحوه ایمن‌سازی بدن در مقابل بیماری فلج اطفال. شرکت داروسازی «سینوفارم» و «سینوواک» چین نیز که پیشتر واکسن‌های کووید-۱۹ را به بازار عرضه کرده‌اند، از روشی مشابه شرکت شفا استفاده کرده‌اند.

اما واکسن‌های ساخت شرکت‌ آمریکایی-آلمانی فایزر-بیون‌تک و شرکت آمریکایی مُدرنا که تزریق آن در ایالات متحده و اتحادیه اروپا آغاز شده، با استفاده از فناوری جدید پیام‌رسان آر‌اِن‌اِی تولید شده‌اند که سرعت تولید واکسن و کارآیی آن با استفاده از این روش، سریع‌تر و بالاتر از شیوه سنتی آن است؛ چنان که برخی متخصصان معتقدند فارغ از سرعت ساخت، کارآیی واکسن‌های سنتی به سطح ۹۵ و ۹۴.۱ درصدی واکسن‌های فایزر و مدرنا نمی‌رسد.

برای ساخت واکسن‌های «پیام‌رسان آر‌اِن‌اِی»(mRNA) نیازی به ویروس نیست (اگرچه مقدار کمی از ویروس برای تعیین توالی ژنوم و آزمایش واکسن استفاده می‌شود) بلکه بخشی از رمز ژنتیکی ویروس پس از تزریق واکسن، به داخل سلول‌های بدن راه پیدا می‌کند و پروتئین شاخکی ویروس را تولید و به سیستم ایمنی ارائه می‌دهد و باعث تولید پادتن و سلول‌های ایمنی تی برای مبارزه با بیماری می‌شود. البته پس از فعال شدن سیستم ایمنی بدن، پروتئین شاخکی ویروس و پیام‌رسان آر‌اِن‌اِی از بین می‌روند ولی پادتن‌ تولید شده برای محافظت آتی در بدن باقی می‌ماند.

واکسن روسی کرونا نیز که با نام «اسپوتنیک» به بازار عرضه شده از روش بردارهای ویروسی(Viral vectors) ساخته شده که مکانیسم کارآمدی برای انتقال ژنوم ویروس به داخل سلول‌های آلوده محسوب می‌شود. افزون بر واکسن کُووایران، چهار پروژه ساخت واکسن ایرانی نیز در فهرست اولیه سازمان جهانی بهداشت ثبت شده است. بر این اساس، گروه دارویی میلاد و زیستا کیان آزما که در مرداد سال ۱۳۹۶ تاسیس شده در حال ساخت واکسن کووید-۱۹ با استفاده از روش ویروس غیرفعال شده هستند.

اما یک پروژه دیگر به نام ایران و بدون ارائه مشخصات شرکت و یا نهاد درگیر آن در فهرست سازمان جهانی بهداشت ثبت شده که استفاده از فناوری «پیام‌رسان آر‌اِن‌اِی» را دستور کار خود قرار داده است. همچنین یک پروژه دیگر ساخت واکسن ایرانی نیز به نام دانشگاه شیراز درج شده که شیوه VLPs مورد استفاده قرار می‌دهد که اساس آن بر استفاده از مولکول‌هایی استوار است که شباهت زیادی به ویروس‌ها دارند ولی غیرعفونی هستند چون هیچ ماده ژنتیکی ویروسی ندارند.

  

بیشتر بخوانید:

داروی پیشگیری از کرونا
ویروس جهش یافته کرونا
کرونا و فلج کودکان
واکسن کرونا
کرونا و آنفولانزا در کودکان
تغذیه و کرونا
داروهای موثر در کرونا
نشانه افت اکسیژن خون
واکسن و جهش کرونا
بلاهای جدید کرونا
خطرات ناشی از سی تی اسکن بی رویه
زنگ خطر کرونا
عده ای که در کرونا ناقل ترند
علائمی از کرونا که شاید ندانید
مواردی در مورد کرونا که باید بدانید
علائمی زودتر از تب در کرونا
تشخیص سریع کرونا
شایعات واکسن کرونا
کرونا و درمان های عجیب
کرونا و نابینایی

برچسب ها

کرونا پیشگیری_ازکرونا واکسن_کرونا واکسن_ایرانی_کرونا سینوفارم سینوواک اسپوتنیک یام‌رسان_آر‌اِن‌اِی

این مطلب را به اشتراک بگذارید
۰
۰

دیدگاه شما